Nhằm triển khai thực hiện nghị quyết "tam nông", mới đây Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thông (Bộ NN&PTNT) đã tổ chức hội thảo xây dựng đề án cơ khí hóa nông nghiệp đến năm 2015, định hướng đến năm 2020.

Cả nước hiện có trên 400 nghìn máy kéo các loại với tổng công suất khoảng 4,5 triệu mã lực (CV), tăng gấp 2,7 lần so với năm 2001, trong đó máy kéo hai bánh dưới 12CV chiếm 67,25%, máy kéo trên 12-35CV chiếm 26,5% và máy kéo lớn (trên 35CV) chiếm khoảng 6%. Tính bình quân, mức độ trang bị động lực cả nước đạt 1,16 CV/ha canh tác trong đó vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là nơi có trang bị máy kéo cao nhất toàn quốc với 1,85 CV/ha và thấp nhất là vùng miền núi phía Bắc với chỉ 0,39 CV/ha. Theo nhận định chung, công tác nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực cơ điện nông nghiệp đã và đang được Nhà nước quan tâm đầu tư, trong đó có một số ít đề tài có giá trị thực tiễn, áp dụng hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp. Điển hình là các đề tài nghiên cứu thiết kế, chế tạo dây chuyền chế biến hạt giống; các loại máy liên hợp gieo, thu hoạch lạc; máy thu hoạch mía hai giai đoạn (đã và đang triển khai thành công tại vùng nguyên liệu mía Thanh Hóa, phục vụ sản xuất cho Nhà máy Đường Lam Sơn) và đặc biệt là hệ thống thiết bị giết mổ gia súc, gia cầm, chế biến thức ăn chăn nuôi. Các cơ sở cơ khí trong nước đã chế tạo và cung cấp cho thị trường các dây chuyền giết mổ gia súc (lợn) với công suất 20-30 con/giờ đối với lợn thịt và từ 150-200 con/giờ đối với lợn sữa...

Cùng với việc thay đổi chính sách trong sản xuất nông nghiệp, chủ sở hữu máy nông nghiệp cũng chuyển dần từ DN nhà nước sang sở hữu tư nhân, hộ gia đình. Theo ông Lã Văn Lý, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác nông thôn, đây là kết quả của công tác "dồn điền đổi thửa" với sự xuất hiện ngày càng nhiều các mô hình gia trại, trang trại quy mô lớn. Trên thực tế đây là những đối tượng có tiềm năng lớn áp dụng các loại máy móc vào sản xuất nông nghiệp với tỷ lệ trang bị bình quân khoảng 4 máy kéo lớn/10 trang trại. Bên cạnh đó, từ năm 2004, Chính phủ cho phép các tỉnh hỗ trợ nông dân mua sắm máy móc nông nghiệp từ ngân sách địa phương. Đã có trên 30 tỉnh, thành thực hiện chính sách này với cơ chế tỉnh hỗ trợ nông dân từ 70-80% tổng giá trị vốn vay với lãi suất ưu đãi hoặc hỗ trợ 50-100% lãi suất tiền vay với thời hạn trả vốn là 3 năm. Bằng cách làm này, hàng chục nghìn máy kéo, máy nông nghiệp đã đến được với bà con nông dân, góp phần đẩy nhanh quá trình cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp, đồng thời đã hướng dẫn và đào tạo được một bộ phận nông dân vận hành sử dụng thành thạo máy móc. Qua đó thị phần chế tạo máy kéo, máy nông nghiệp trong nước được mở rộng....

Tuy vậy so với các nước trong khu vực, mức độ trang bị động lực của Việt Nam còn rất thấp, bình quân đạt 1,16 CV/ha trong khi đó con số của Thái Lan là 4 CV/ha, Hàn Quốc 4,2 CV/ha, Trung Quốc 6,06 CV/ha. Không những vậy, cơ giới hóa nông nghiệp của chúng ta chỉ tập trung chủ yếu ở khâu làm đất; tuốt, đập, vận chuyển và xay sát lúa, gạo còn lại những khâu quan trọng khác như gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch... thì mức độ rất thấp và lao động thủ công vẫn là chủ yếu.

Hiện nay các nhà sản xuất, chế tạo máy kéo và máy nông nghiệp được ưu đãi đầu tư thuộc Chương trình cơ khí trọng điểm do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhưng thực tế nhiều DN trong nước chưa thực sự quan tâm đến lĩnh vực này mà chủ yếu lấn sân sang kinh doanh các mặt hàng khác có lơi nhuận cao như: lắp ráp ôtô, xe máy, thi công công trình thủy điện. Chỉ còn một số ít đơn vị chủ lực trong sản xuất máy động lực và máy nông nghiệp như Tổng công ty Máy động lực và máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM), Bộ Công Thương là còn "gắn bó" với nhà nông trong lĩnh vực này nhưng cũng chỉ đáp ứng được 30% nhu cầu trong nước. PGS.TSKH Phan Thanh Tịnh, Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và công nghệ sau thu hoạch chua chát: "Thị trường là hàn thử biểu chính xác nhất. Cứ thử cân, đong mức độ mặn mà của DN và nhu cầu của người nông dân thì đủ biết cơ khí nông nghiệp sống chết làm sao...". Theo ông Tịnh, quy trình sản xuất khép kín, thiếu chuyên môn hóa, thiếu liên kết tổ chức sản xuất nên sản phẩm đơn điệu, kiểu dáng công nghiệp và hiệu suất công tác thấp, động cơ công suất nhỏ... nhưng giá thành lại cao. Trong khi đó từ nay đến năm 2010, chúng ta phải thực hiện lộ trình cắt giảm thuế đối với các quốc gia ASEAN và mức thuế suất đối với các loại máy nông nghiệp chỉ còn 0%, một số ít 5%. Đây thực sự là những nguy cơ nếu ngành cơ khí nông nghiệp trong nước không kịp chuyển mình để thích ứng sẽ rất dễ bị "chết yểu"...

Trên cơ sở đó, mục tiêu của cơ khí hóa nông nghiệp là đến năm 2015, công suất máy trang bị bình quân cả nước đạt từ 1,5-2 CV/ha và 2,5 CV/ha vào năm 2020 nhằm tạo ra được sự chuyển biến mạnh mẽ trong việc sản xuất và áp dụng máy móc thiết bị vào canh tác, thay đổi tập quán canh tác cũ, nâng cao năng suất, chất lượng, giảm tổn thất sau thu hoạch và tăng sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường khu vực và thế giới.